آموزش, کلاس سخنوری
چگونه تعامل در سخنرانی را تقویت کنیم؟
تعامل در سخنرانی، یکی از مواردی است که سخنران ماهر را از سخنران غیرماهر متمایز میکند و میتواند توجه و رضایت بیشتر مخاطبان را به ارمغان آورد.
سخنرانیِ یکطرفه، مانند پرتاب توپ به دیواری سنگی است؛ اما ارتباط دو طرفه، شبیه یک بازی پینگپنگ جذاب است که در آن هر دو طرف درگیرند و لذت میبرند.
در مقالۀ هشتم از مجموعۀ «آموزش فن بیان برای تازهکارها» به شما نشان میدهیم که چطور با تعامل در سخنرانی و جلب مشارکت مخاطبان، ارائههایتان را از یک مونولوگ خستهکننده به یک تجربۀ بهیادماندنی تبدیل کنید.
چرا باید تعامل در سخنرانی را جدی بگیریم و مخاطب را درگیر کنیم؟
مغز انسان بهطور طبیعی از یکنواختی بیزار است و نیاز به تحریک دارد. وقتی مخاطب فقط شنونده باشد، خیلی زود حواسش پرت میشود و تمرکزش را از دست میدهد.
تعامل در سخنرانی و مشارکت مخاطب، این سکون را میشکند. وقتی شما از مخاطبان سوال میپرسید، از آنها نظرخواهی میکنید یا حتی از یک شوخی بهجا استفاده میکنید، در واقع دارید مغز آنها را درگیر یک فرآیند فکری فعال میکنید.
این کار نهتنها توجه آنها را به شما برمیگرداند، بلکه باعث میشود محتوای سخنان شما در ذهنشان بهتر تثبیت شود.
ارتباط یک طرفه اطلاعات را انتقال میدهد، اما ارتباط دوطرفه، درک و یادگیری را عمیقتر میکند.
روشهای عملی برای درگیر کردن مخاطب
برای ایجاد تعامل در سخنرانی یا به قول فرنگیها اینگیجمنت، لازم نیست حتماً یک کمدین یا شعبدهباز باشید. با تکنیکهای ساده و کاربردی میتوانید این کار را انجام دهید:
۱. طرح پرسش برای تعامل در سخنرانی
پرسش، قدرتمندترین ابزار تعامل است. شما میتوانید در طول سخنرانی، انواع مختلفی از پرسشها را مطرح کنید. برخی از آنها عبارتند از:
- سوالات بله/خیر: «تا حالا شده در یک سخنرانی حوصلهتون سر بره؟»
- سوالات بازپاسخ: «به نظر شما مهمترین مانع در یادگیری فن بیان چیه؟»
- سوالات نظرخواهی: «کی موافقه؟ دستش بالا!»
۲. استفاده از داستان و حکایت
یک داستان کوتاه و مرتبط میتواند باب تعامل در سخنرانی را باز کند و مخاطب را به دنیای شما بکشاند. کافیست بگویید: «یادم میآید یک بار در یک سخنرانی…»
۳. نظرسنجیهای ساده
از مخاطبان بخواهید با بالا بردن دست یا اشاره، با شما همراهی کنند. «چند نفر از شما با این مشکل مواجه شدید؟»
۴. شوخیهای بهجا و مرتبط
یک شوخی کوتاه و مرتبط با موضوع، یخ فضا را میشکند و انرژی را بالا میبرد.
۵. فعالیتهای گروهی کوتاه برای تعامل در سخنرانی
اگر زمان دارید، از آنها بخواهید با نفر بغلدستیشان دربارۀ یک موضوع خاص صحبت کنند.
۶. استفاده از ابزارهای آنلاین
در ارائههای مدرن، میتوانید از پلتفرمهای مختلف، برای برگزاری نظرسنجی زنده استفاده کنید.
۷. تمرینهای ساده و مداد و کاغذی
طرح یک تمرین سادۀ مداد کاغذی، میتواند ابزار مناسبی برای تعامل در سخنرانی باشد.
چطور سؤال و جواب را مدیریت کنیم؟
بخش پرسش و پاسخ یکی از مهمترین و در عین حال چالشبرانگیزترین بخشهای هر سخنرانی است. پاسخدهی درست، اعتبار شما را افزایش میدهد و پاسخ اشتباه میتواند کل ارائهتان را زیر سوال ببرد.
راهکارهایی برای پاسخگویی به سؤالات مخاطبان
در اینجا، برخی از راهکارهای مفید برای پاسخگویی به سؤالات مخاطبان را مرور خواهیم کرد:
قبل از پاسخ، سوال را تکرار کنید
«اگر درست متوجه شده باشم، شما میپرسید که…» این کار به شما فرصت فکر کردن میدهد و مطمئن میشوید که سوال را درست فهمیدهاید. همچنین، به بقیۀ مخاطبان نیز کمک میکند تا سوال را بشنوند.
پاسخهای کوتاه و واضح بدهید
از شاخ و برگ دادن و وارد شدن به جزئیات غیرضروری پرهیز کنید.
«نمیدانم» را به رسمیت بشناسید
هیچ کس انتظار ندارد شما به همۀ سؤالات پاسخ دهید. اگر جوابی ندارید، صادقانه بگویید: «سوال خوبیست. در حال حاضر پاسخ دقیقی برای آن ندارم، اما حتماً پیگیری میکنم.» این کار از پاسخهای نادرست جلوگیری میکند و اعتبار شما را نزد مخاطبان افزایش خواهد داد.
مدیریت سؤالات چالشی و غیرمنتظره هنگام تعامل در سخنرانی
بعضی سؤالات، قصد به چالش کشیدن یا حتی تخریب شما را دارند. در این شرایط، حفظ آرامش کلید اصلی است.
برای کاهش اضطراب موقع سخنرانی، مقالۀ «راهنمای کامل مدیریت اضطراب در سخنرانی» قطعاً راهگشاست. همچنین خوب است برای مدیریت چنین شرایط، به موارد زیر توجه داشته باشید:
الف) حفظ خونسردی
نفس عمیق بکشید و خونسردی خود را حفظ کنید. به یاد داشته باشید که شما در جایگاه قدرت هستید.
ب) چالش را به فرصت تبدیل کنید
سؤالات چالشی، فرصتی برای نشان دادن تسلط و هوش شماست. به جای هول شدن و تلاش برای دفاع از دیدگاهتان، بکوشید سؤال مخاطب را با منطق پاسخ دهید.
ج) پاسخهای کلی بدهید
اگر سؤال بسیار جزئی یا خارج از موضوع است، میتوانید پاسخی کلی بدهید یا بگویید: «این موضوع نیاز به بحث مفصلتری دارد و شاید بهتر باشد بعد از سخنرانی در موردش صحبت کنیم.»
د) از قبل به سؤالات فکر کنید
در زمان آمادهسازی مطالب سخنرانی، به سؤالات رایج مخاطبان نیز فکر کنید و برای آنها پاسخ مناسبی آماده کنید. این آمادگی ذهنی، علاوه بر اینکه تسلط شما را افزایش خواهد داد، ذهنتان را ورزیده میکند تا بتواند با سؤالات چالشی نیز برخورد مناسبی داشته باشد.
اشتباهات رایج در تعامل با مخاطب و جایگزین آنها
۱) پرسیدن سوالات یکنواخت
- اشتباه: «همه موافقید؟»
- جایگزین: پرسش را با تکنیکهای مختلف ترکیب کنید.
۲) نادیده گرفتن پاسخها
- اشتباه: سوال بپرسید و بدون گوش دادن به پاسخ، به ادامۀ ارائه بپردازید.
- جایگزین: به پاسخها توجه کنید، آنها را تأیید کنید و حتی از آنها برای ادامۀ بحث استفاده کنید.
۳) زمانبندی ضعیف برای پرسش و پاسخ
- اشتباه: بخش پرسش و پاسخ را به آخر جلسه موکول کنید.
- جایگزین: در طول ارائه، در بخشهای مختلف، زمانهای کوتاهی برای سؤال و جواب در نظر بگیرید.
تمرینهای پیشنهادی برای تقویت مهارت تعامل
انجام تمرینها پیشنهادی زیر، مهارت شما برای تعامل در سخنرانی را تقویت خواهد کرد:
۱) طراحی ۳ نوع سوال برای تعامل در سخنرانی
یک موضوع ساده (مثلاً «زندگی در شهر») را انتخاب کنید و برای آن سه نوع سوال طراحی کنید: ۱. سوال بله/خیر ۲. سوال بازپاسخ ۳. سوال نظرخواهی.
۲) تمرین «پاسخدهی با تأخیر»
در مقابل آینه، سوالات فرضی از خود بپرسید و عمداً دو سه ثانیه مکث کنید، سپس با آرامش کامل پاسخ دهید.
۳) تمرین «شنوندۀ فرضی»
یک موضوع را انتخاب کنید و در مقابل یک شنوندۀ فرضی، سؤالاتی را از او بپرسید و پاسخها را خودتان حدس بزنید.
۴) تحلیل ویدئوی سخنرانی
یک ویدئوی TED Talk را تماشا کنید و تمام لحظاتی که سخنران با مخاطب تعامل میکند را یادداشت کنید.
۵) نقش بازی کردن
با یک دوست، نقش سخنران و مخاطب چالشی را بازی کنید تا برای مدیریت سوالات سخت آماده شوید.
سخن پایانی
تعامل با مخاطب در سخنرانی، دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت است.
این مهارت به شما اجازه میدهد از یک انتقالدهندۀ منفعل اطلاعات، به یک رهبر گفتوگو تبدیل شوید.
با پرسیدن سؤالات هدفمند، گوش دادن فعال و مدیریت هوشمندانۀ بخش سوال و جواب در سخنرانی، میتوانید تجربهای ماندگار برای مخاطبان خود رقم بزنید. اعتمادبهنفس در پاسخگویی، حاصل تمرین و آمادگیست.
این مقاله، هشتمین قدم از مجموعۀ ده قسمتی ما بود. تنها دو مقالۀ دیگر باقی مانده تا با هم، یادگیری پایهای فن بیان را تکمیل کنیم. تا رسیدن به تسلط کامل، تمرین و تکرار را فراموش نکنید.
پرسش و پاسخ کوتاه
۱. چطور با سکوت مخاطب بعد از سوال برخورد کنم؟
سکوت را بپذیرید و آرامش خود را حفظ کنید. میتوانید چند ثانیه منتظر بمانید یا با یک جمله تشویقی مثل «نظرتون رو با ما در میون بگذارید» فضا را باز کنید.
۲. اگر سوالی پرسیده شد که به موضوع ربطی نداشت، چه کنم؟
با احترام از سوالکننده تشکر کنید و بگویید: «سوال بسیار خوبی است، اما برای حفظ تمرکز روی موضوع اصلی، بهتر است در پایان جلسه یا به صورت خصوصی به آن پاسخ دهم.»
۳. آیا استفاده از شوخی همیشه مناسب است؟
خیر، شوخی باید بهجا، مرتبط با موضوع و عاری از هرگونه توهین باشد. اگر در استفاده از شوخی مطمئن نیستید، بهتر است از آن پرهیز کنید.
مطالب پیشنهادی:
