آموزش, کلاس سخنوری
راهنمای کامل طراحی ساختار سخنرانی و ارائه
ساختار سخنرانی و سازماندهی محتوا یکی از مهمترین مهارتهایی است که باید برای تبدیل شدن به سخنران حرفهای، آموخت. این موضوع بهویژه برای تازهکارها در فن بیان، چالشبرانگیز است.
اگر شما هم تا به حال حس کردهاید هنگام صحبت کردن، ایدههایتان در ذهنتان پراکنده میشوند و نمیتوانید آنها را به شکلی منسجم بیان کنید؟ یا علیرغم اینکه اطلاعات زیادی دارید، اما نمیتوانید حین ارائه آنها را سازماندهی کنید، این مطلب راهنمای مفیدی برای شما خواهد بود.
اگر میخواهید پیام شما واضح، قابل فهم و اثرگذار باشد، باید بدانید چگونه آن را به درستی ساختاردهی کنید. در این بخش از مجموعه «آموزش فن بیان برای تازهکارها»، به سراغ یکی از بنیادیترین اصول ارائۀ مؤثر میرویم:
ساختار سه مرحلهای سخنرانی.
چرا توجه به ساختار سخنرانی اهمیت دارد؟
ممکن است فکر کنید سخنرانی کردن، ساده است؛ کافی است فقط شروع به صحبت کنم و ایدههایم را بیان کنم. اما این روش معمولاً نتیجهای جز سردرگمی مخاطب و عدم انتقال کامل پیام شما نخواهد داشت.
یک سخنرانی بدون ساختار مناسب مانند ساختمانی بدون نقشه است؛ ممکن است سرپا بماند، اما هیچ نظم و منطقی ندارد و کاربردی نخواهد بود. سازماندهی محتوا به شما کمک میکند تا:
- پیام خود را به شکلی منسجم و منطقی ارائه دهید.
- مخاطبان خود را درگیر نگه دارید و از خستگی آنها جلوگیری کنید.
- اطمینان حاصل کنید که نکات کلیدی شما به درستی منتقل میشوند.
- اعتماد به نفس خود را در حین صحبت کردن افزایش دهید.
- زمان خود را به بهترین شکل مدیریت کنید.
به یاد داشته باشید، همانطور که در مقاله «چارچوب ارائه» گفتیم، داشتن یک چهارچوب کلی برای آمادهسازی محتوا ضروری است.
اکنون قصد داریم به شکلی عمیقتر به نحوۀ چیدمان محتوا در این چارچوب بپردازیم تا سخنرانی شما از یک ایدۀ خام به یک پیام قدرتمند و متقاعدکننده تبدیل شود.
ساختار سه مرحلهای سخنرانی چیست؟
ساختارهای مختلفی برای سخنرانی ابداع و پیشنهاد شدهاند و از میان آنها، ساختار سه مرحلهای سخنرانی یکی از پرکاربردترین، سادهترین و شیواترین مدلها محسوب میشود.
هر سخنرانی، فارغ از موضوع و هدف آن، از سه بخش اصلی تشکیل شده است:
مقدمه، بدنه اصلی و جمعبندی.
این سه بخش، ستونهای اصلی پیام شما را تشکیل میدهند و به آن استحکام و وضوح میبخشند. در ادامه، این بخشها را به صورت مجزا بررسی خواهیم کرد.
۱. مقدمه: جلب توجه و آمادهسازی مخاطب
مقدمه اولین و بهترین فرصت شما برای ارتباط با مخاطب است و از همین رو، باید بهگونهای مهندسی شود که مخاطب را مجاب به شنیدن سخنان بعدی شما کند.
هدف اصلی مقدمه، جلب توجه مخاطب و آمادهسازی او برای شنیدن ادامۀ سخنرانی است. یک مقدمۀ خوب باید کوتاه، جذاب و مرتبط با موضوع باشد و معمولاً شامل بخشهای زیر است:
الف) قلاب (Hook)
قلاب، جمله یا سؤالی است که بلافاصله توجه مخاطب را جلب میکند. شما میتوانید از آمارهای تکاندهنده، حکایتی کوتاه، سؤالی چالشبرانگیز یا نقل قولی از یک فرد معروف برای جلب توجه مخاطبان استفاده کنید.
مثال:
«تصور کنید یک روز صبح از خواب بیدار میشوید و میبینید دیگر قادر به برقراری ارتباط با دیگران نیستید. چه احساسی خواهید داشت؟»
ب) معرفی موضوع
پس از انداختن قلاب و کنجکاو کردن مخاطبان، وقت آن رسیده که موضوع اصلی سخنرانی را واضح و دقیق بیان کنید. به مخاطبان بگویید میخواهید در چه موردی صحبت کنید.
مثال:
«امروز میخواهیم درباره اهمیت ساختاردهی سخنرانی و چگونگی تأثیرگذاری بیشتر پیام شما صحبت کنیم.»
ج) بیان هدف/ منافع برای مخاطب
وقتی موضوع سخنرانی را به مخاطبان گفتید، لازم است به آنها توضیح اینکه چرا این موضوع اهمیت دارد و چه سودی از شنیدن آن میبرند؟
مثال:
«با یادگیری این اصول، نه تنها میتوانید سخنرانیهای منسجمتری داشته باشید، بلکه اعتماد به نفس شما در هر موقعیت ارتباطی افزایش خواهد یافت.»
د) پیشنمایش محتوا (اختیاری)
در نهایت به پیشنمایش محتوا میرسیم. جایی که میتوانید در صورت تمایل اشارهای کوتاه به مهمترین نکاتی که قرار است در بدنه سخنرانی به آنها پرداخته شود داشته باشید.
مثال:
«در این سخنرانی به سه اصل مهم در ساختاردهی سخنرانی خواهم پرداخت و به این منظور، ابتدا سراغ مقدمه میروم، سپس به بدنۀ اصلی میپردازم و در نهایت توضیحاتی در خصوص جمعبندی ارائه میکنم.»
به یاد داشته باشید که یک مقدمۀ قوی، نه تنها مخاطب را جذب میکند، بلکه به او نقشۀ راهی برای درک بهتر پیام شما میدهد.
۲. بدنه اصلی: ارائۀ محتوای اصلی و پشتیبانی از ادعاها
بدنۀ اصلی جایی از ساختار سخنرانی است که شما محتوای اصلی خود را ارائه میدهید. این بخش باید به چندین نکتۀ فرعی یا بخش تقسیم شود که هر کدام یک ایده یا مفهوم خاص را پوشش میدهند.
مهمترین ویژگی بدنۀ اصلی، منظم بودن و ارتباط منطقی بین بخشهای مختلف آن است. در طراحی بدنۀ سخنرانی به این نکات توجه کنید:
الف) تقسیمبندی منطقی
برای فهم بهتر موضوع و انتقال دقیقتر پیام، بهتر است محتوای خود را به چند بخش اصلی (معمولاً ۲ تا ۵ بخش) تقسیم کنید. هر بخش باید یک ایدۀ محوری داشته باشد.
ب) استفاده از شاهد و مثال
برای هر ایده، از شواهد، آمار، مثالهای واقعی، حکایات یا داستانهای شخصی استفاده کنید تا نکات خود را مستند و ملموس کنید.
مثال:
اگر در حال توضیح اهمیت تمرین عملی هستید، میتوانید بگویید: «تحقیقات نشان داده است افرادی که مهارتهای سخنرانی را به صورت عملی تمرین میکنند، تا ۳۰٪ در انتقال پیام خود موفقتر هستند.»
ج) انتقال روان (Transitions)
برای اینکه سخنرانی شما یکپارچه و قابل پیگیری باشد، بهتر است بخشهای مختلف بدنه را با استفاده از عبارات و جملات انتقالی به یکدیگر بچسبانید. جملات انتقالی، جملاتی هستند که مثل حلقههای زنجیر، اطلاعات و دادههای مختلف را به هم متصل میکنند.
مثال:
«حالا که به اهمیت مقدمه پی بردیم، بیایید به سراغ بخش اصلی هر سخنرانی برویم: بدنۀ آن.»
یا «در ادامه، به بررسی مدلهای ساختاردهی سخنرانی خواهیم پرداخت.»
د) سادهسازی و توضیح شفاف
فراموش نکنید برای فهم بهتر موضوع توسط مخاطبان، هر مفهوم پیچیدهای را به زبان ساده توضیح دهید و اطمینان حاصل کنید که شنونده آن را درک میکند.
این عبارت را از یاد نبرید:
جملۀ معروفی هست که میگوید ماهرترین سخنرانان، کسانی هستند که پیچیدهترین اطلاعات را به سادهترین زبان بیان میکنند.
مدلهای ساختاردهی به سخنرانی: چگونه اطلاعات را بچینیم؟
حالا که نکات مربوط به طراحی بدنۀ سخنرانی را مرور کردیم، وقت آن رسیده که به مدلهای ساختاردهی به سخنرانی بپردازیم.
برای سازماندهی محتوای بدنۀ سخنرانی، مدلهای مختلفی وجود دارد که میتوانید از آنها استفاده کنید. انتخاب مدل، بستگی به نوع موضوع و هدف شما دارد:
ساختار زمانی/کرونولوژیک
ساختار زمانی، برای موضوعاتی مناسب است که دارای توالی زمانی هستند. بهعنوان نمونه، اگر بخواهید فرآیند، تاریخچه یا مراحل انجام کاری را شرح دهید استفاده از مدل کرونولوژیک مناسب است.
ساختار علت و معلولی
این ساختار، برای توضیح روابط علت و معلولی بین پدیدهها مناسب است. در یک سخنرانی علمی که به دلایل گرایش جوانان به مصرف دخانیات میپردازد، ساختار علی و معلولی شیوۀ مناسبی برای بیان مطلب محسوب میشود.
ساختار حل مسئله
در این ساختار، ابتدا مسئلهای ارائه شده و سپس راه حلهای آن بیان میشود. برای مثال، سخنران میتواند ابتدا مشکل عدم توانایی در انتقال پیام را توضیح دهد و سپس به موضوع «استفاده از ساختار سه مرحلهای» به عنوان راهحل آن بپردازد.
۳. جمعبندی: خلاصهسازی و دعوت به اقدام
جمعبندی آخرین فرصت شما برای تثبیت پیام اصلی در ذهن مخاطب است. این بخش باید قوی و به یادماندنی باشد و معمولاً شامل موارد زیر است:
الف) خلاصهسازی نکات کلیدی
بازگویی کوتاهی از مهمترین نکات ارائه شده در بدنۀ سخنرانی، میتواند روش خوبی برای جمعبندی و به پایانرساندن مطلب باشد. این کار به مخاطب کمک میکند تا اطلاعات را مرور کرده و آنها را بهتر به خاطر بسپارد.
مثال:
«در این بخش آموختیم که ساختار سه مرحلهای سخنرانی شامل مقدمه، بدنه و جمعبندی، چطور به ما کمک میکند پیاممان را مؤثرتر منتقل کنیم.»
ب) بیان مجدد ایدۀ اصلی/ پیام نهایی
شما میتوانید با تأکید دوباره بر پیام اصلی و هدف سخنرانی، اهمیت آن را در ذهن مخاطب برجستهتر کنید.
مثال:
«به یاد داشته باشید، یک سخنرانی خوب، نه تنها درباره آنچه میگویید، بلکه دربارۀ نحوۀ سازماندهی آن نیز هست.»
ج) دعوت به اقدام (Call to Action – CTA)
تشویق مخاطب به انجام کاری خاص بر اساس اطلاعاتی که به دست آورده است، یکی از بهترین روشها برای پایان دادن به سخنرانی است. این اقدام، میتواند یک پیشنهاد برای تمرین، خرید محصول، مطالعۀ بیشتر، یا تغییر رفتار باشد.
مثال:
«حالا نوبت شماست. همین امروز یک موضوع کوچک انتخاب کنید و بکوشید آن را با ساختار سه مرحلهای ارائه دهید. به یاد داشته باشید که تمرین، کلید پیشرفت شماست.»
نکتۀ مهم: دعوت به اقدام (یا دعوت به عمل) در حوزههای دیگر نظیر بازاریابی نیز کاربرد دارد. اگر به این موضوع علاقهمند هستید، پیشنهاد میکنم مقالۀ سایت متمم با عنوان «CTA چیست؟ آشنایی با انواع CTA» را مطالعه کنید.
د) جملۀ پایانی به یادماندنی
در نهایت، یک جملۀ قدرتمند یا نقل قول الهامبخش میتواند سخنرانی شما را با اثری ماندگار به پایان برساند.
مثال:
«با این رویکرد ساختارمند، هر کلمۀ شما پرقدرت و هر پیام شما ماندگار خواهد شد.»
تمرین عملی: چگونه ساختار سخنرانی خود را پیادهسازی کنیم؟
برای درک عمیقتر این مفاهیم، هیچ چیز بهتر از تمرین عملی نیست. پیشنهاد میکنیم این تمرین را گامبهگام انجام دهید:
- انتخاب موضوع: یک موضوع ساده و آشنا انتخاب کنید؛ مثلاً «معرفی خودتان»، «توصیف یک مکان مورد علاقه»، یا «توضیح یک فعالیت روزمره».
- تعیین هدف: مشخص کنید با این سخنرانی کوتاه (حدود ۵۰۰ کلمه)، میخواهید چه چیزی را به مخاطب منتقل کنید.
- طراحی مقدمه: یک قلاب جذاب، معرفی موضوع و یک دلیل برای شنیدن آن بنویسید (حدود ۵۰-۷۰ کلمه).
- طراحی بدنه: موضوع خود را به ۲ یا ۳ نکتۀ اصلی تقسیم کنید و برای هر نکته، یک توضیح کوتاه و یک مثال یا دلیل بیاورید (حدود ۳۵۰-۴۰۰ کلمه). از عبارات انتقالی بین بخشها استفاده کنید.
- طراحی جمعبندی: نکات اصلی را خلاصه کنید، پیام نهایی خود را بازگو کنید و یک دعوت به عمل یا جملۀ پایانی قدرتمند بنویسید (حدود ۵۰-۸۰ کلمه).
- نگارش متن کامل: متن ۵۰۰ کلمهای خود را با رعایت ساختار منظم و استاندارد، از ابتدا تا انتها بنویسید.
- بازخوانی و ویرایش: متن خود را با صدای بلند بخوانید و مطمئن شوید که روان، منطقی و قابل فهم است.
- ارائه در برابر دوربین: سخنرانی خود را جلوی دوربین ارائه دهید و در انتها، با بررسی ویدیوی ضبطشده، نقاط قوت و ضعف خود را استخراج کنید.
پرسشهای متداول دربارۀ ساختار سخنرانی
در این بخش، به پاسخ برخی از پرسشهای متداول دربارۀ ساختار سخنرانی پرداختهایم:
آیا هر سخنرانی باید حتماً این سه بخش را داشته باشد؟
بله، تقریباً هر نوع سخنرانی، از یک ارائۀ کوتاه تا یک سخنرانی طولانی، از این ساختار پیروی میکند. این سه بخش به عنوان یک چارچوب کلی عمل میکنند که به پیام شما وضوح و اثر میبخشند. حتی در مکالمات روزمره نیز ناخودآگاه از این ساختار برای بیان منظورمان استفاده میکنیم.
چقدر زمان باید به هر بخش اختصاص دهم؟
نسبت زمان، به موضوع و طول کلی سخنرانی بستگی دارد. اما یک قاعدۀ کلی این است که مقدمه حدود ۱۰-۱۵%، بدنه ۷۰-۸۰% و جمعبندی ۵-۱۰% از کل زمان سخنرانی را به خود اختصاص دهد. این نسبتها میتوانند بسته به نیاز و هدف شما کمی تغییر کنند.
چه تفاوتی بین «چارچوب سخنرانی» و «ساختار سخنرانی» وجود دارد؟
«چارچوب سخنرانی» یک نقشۀ راه کلیتر و جامعتر برای آمادهسازی و اجرای سخنرانی است که شامل مراحل پیش از سخنرانی، حین سخنرانی و پس از آن میشود.
اما «ساختار سخنرانی» بهطور خاص بر نحوۀ چیدمان و سازماندهی محتوای کلامی شما (مقدمه، بدنه، جمعبندی) تمرکز دارد. این دو مکمل یکدیگرند و برای یک سخنرانی موفق هر دو لازم هستند.
برای مطالعه تخصصیتر در این باره، پیشنهاد میکنیم به مقاله چارچوب سخنرانی که پیشتر در سایت آقای صحنه منتشر شده است، مراجعه کنید. همچنین اگر دانشجو هستید و میخواهید ارائۀ کلاسی داشته باشید، مطالعۀ یادداشت «مهارت ارائۀ کلاسی» برای شما خالی از لطف نخواهد بود.
جمعبندی
در این بخش از مجموعۀ «آموزش فن بیان برای تازهکارها»، با اهمیت و کاربرد ساختار سه مرحلهای سخنرانی آشنا شدیم. آموختیم که چگونه با طراحی یک مقدمۀ قوی، یک بدنۀ منسجم و یک جمعبندی تأثیرگذار، میتوانیم پیام خود را با وضوح و اثربخشی بیشتری به مخاطب منتقل کنیم.
به یاد داشته باشید که فن بیان تنها دربارۀ کلمات نیست، بلکه دربارۀ نحوۀ چینش و ارائۀ آنهاست؛ با تمرین و بهکارگیری این اصول، به تدریج شاهد پیشرفت چشمگیری در مهارتهای ارتباطی خود خواهید بود.
در مقالات بعدی این مجموعه، به لایههای عمیقتر و ظریفتر فن بیان خواهیم پرداخت.
مطالب پیشنهادی:
